Martine Berenpas

Van Chicago naar L.A.

Sinds augustus woon ik in Chicago, USA. Het is na New York en Los Angeles de grootste stad van de Verenigde Staten. Chicago is de thuishaven van de Chicago Bulls, de Chicago hotdog en de legendarische Al Capone. Chicago is ook het beginpunt van de Route 66. Deze autoweg begint in Chicago en eindigt aan het strand van de stille Oceaan in California. De totale lengte van de weg is maar liefst 2448 mijl (3940 km). 

Ik zag het al helemaal voor me: ik zou een pick-up huren en deze nostalgische route gaan afleggen. De weg van kilometers asfalt waarlangs rokerige wegrestaurants, waar de hele dag de televisie aan staat, hun vaste verblijf hadden gevonden. The way to experience the USA. Tot mijn ontsteltenis kwam ik erachter dat er hier in de USA, net als in Nederland, een rookverbod is ingesteld. Na een paar tochtjes in de omgeving van Chicago, vermoedde ik ook dat de wegrestaurants die ik in gedachten had, waren vervangen door fast-food restaurants zoals de Culvers, Wendy’s en Denny’s, waar de smakelijke geur van hamburgers je tegemoet komt. De grootste klap kwam echter toen op een zonnige ochtend een Amerikaan mij vertelde dat de Route 66 niet meer bestond. De Route 66 waar Nat King Cole en de Rolling Stones over zongen, was verdwenen. Get your kicks on Route  66 was een ervaring die mij onbekend zou blijven. 

Reeds in 1985 is de Route 66 officieel opgeheven. Tegenwoordig is de fameuze weg enkel met een goede wegenkaart terug te vinden. De vraag is waarom je dan de weg überhaupt nog zou volgen, aangezien het vliegtuig naar L.A. iedere dag voor je klaarstaat. If you ever plan to motor west, travel my way, take the plane that is best.

Toch rijden hordes toeristen ieder jaar de weg. Er zijn zelfs zowel in Amerika als in Nederland actieve fanclubs die de Route 66 koesteren. Kennelijk beschikt Route 66 over een nostalgische reserve die de mens blijft inspireren. Maar wat is die reserve dan? Waarom is het afleggen van 2448 mijl over een weg die vandaag de dag een loze afwisseling is van verschillende Interstates

 een bijzondere ervaring? Een ervaring die niet wordt opgedaan wanneer je van Helsinki naar Lissabon rijdt?

  Mijn intuïtie zegt dat het bij het rijden van de Route 66 niet gaat om het asfaltvreten an sich, maar om een ervaring die gekenmerkt wordt door nostalgie. Het berijden van de Route 66 is deel uitmaken van een ritus. Kenmerkende van de ritus is dat bij  deze handeling (het berijden van de weg) haar finale karakter (het bereiken van Los Angeles) vergeten is.

Door het rituele karakter van de Route 66 stelt (bijna) niemand de vraag of de ondernemer van de reis niet goed bij zijn hoofd is, omdat de eindbestemming op een veel minder tijdrovende manier kan worden bereikt. Bij het berijden van de Route 66 gaat het niet om het halen van de eindbestemming. De Route 66 heeft zijn oorspronkelijke betekenis als verbindingsweg verloren en heeft een betekenis gekregen die buiten zichzelf ligt.

Maar welke betekenis heeft de Route 66 dan gekregen, waardoor het naar iets verwijst dat niet opgenomen is in haar oorspronkelijke betekenis? Wellicht heeft het te maken met het volgen van een monotone weg waardoor de tijd stil lijkt te staan. We kunnen het berijden van de kilometerslange autoweg relateren aan wat Bergson de ervaring noemt van de  durée (letterlijke vertaling: duur/duurzaamheid), en die zich met name openbaart in de verveling.

 De durée is in de verveling in de lengte gerekt, waarin de tijd eindeloos kan toeschijnen.

 Het volgen van de eindeloze weg die nauwelijks bochten kent, is de ultieme vorm van de verveling waarin de rijder geconfronteerd wordt met het oneindige beeld van het voor zich liggende asfalt. De tijd lijkt dan inderdaad stil te staan, want het einde komt maar niet in zicht. De eenzame rijder die verveeld is, maar door rijdt en desperaat wacht op iets dat niet komt. Won’t you get hip to this timely tip, when you make that California trip. 

De mens die ten prooi valt aan de verveling is niet alleen de tijd kwijt, maar ook zichzelf. Voor de verveelde mens is alles betekenisloos geworden. De toestand van de verveelde rijder doet denken aan het nihilisme zoals Heidegger dat voorstaat, waarin het nihilisme een behoefte is om een nieuw fundament te vinden voor het bestaan in een nieuwe geestelijke situatie.

 In het rijden van de eindeloze weg wordt gezocht naar een nieuwe toon die het leven kan stemmen. Omdat het in het rijden enkel om het rijden gaat en niet om het behalen van het einddoel, kan deze toon van het gestemd-zijn zich openbaren. Niet voor niets wordt de Route 66 geïdentificeerd met het verlangen naar een nieuw leven. Deze betekenis heeft de weg gekregen doordat de weg  in de jaren dertig werd gebruikt door boeren die weg trokken uit het Midwesten om hun geluk te zoeken in California. 

In het berijden van een ellenlange weg die geen begin en geen eind lijkt te hebben. Dit gebeurt volgens Bergson wanneer wij ons in een bewustzijnstoestand bevinden waarin bewustzijnsinhouden zich zonder onderscheid opvolgen. Daardoor lijkt de tijd die van buitenaf wordt opgezogen, als tijdloos te bestaan.

De tijd wordt volgens Bergson onterecht door het verstand opgevat als ruimtelijk. We denken dat tijd verdeeld kan worden in afzonderlijke delen. In deze opvatting gaat volgens Bergson de ervaring van de ‘durée’ verloren. De ‘durée’ is de oorspronkelijke ervaring van de tijd waarin tijd een onophoudelijke stroom is. Het is daarmee een andere ervaren dan de meetbare tijd van de klok. De ervaring van de ‘durée’ laat ons zien dat wij tijd zijn en dat het leven beweeglijk is. 

In het rijden van Chicago naar Los Angeles gaat het bij de ervaring van het rijden enkel om het rijden. Om de ervaring dat het leven een zich beleven is. Het leven ontvouwt zich ten volste in een situatie waarin begin en eind is weggevallen en het gaat om de beweging van het leven zelf. Een ervaring waar in onze tijd naar wordt gehunkerd, omdat alles een begin- of een einddoel moet hebben. Get your kicks on Route 66.